Jeśli nie znalazłeś interesującej Cię informacji - wyślij zapytanie o poradę

Historia bonsai.

Sztuka bonsai powstała co prawda w Chinach, lecz nazwa jej wywodzi się  z języka japońskiego, gdyż została poznana i upowszechniona na świecie dzięki Japonii.
Japońskie słowo bonsai składa się z dwóch członów. Tak więc bon oznacza tacę, misę, płaskie naczynie, a sai drzewo lub ich grupę. A więc bonsai to drzewo lub grupa drzew posadzona w płaskim naczyniu i zminiaturyzowana dzięki specyficznej uprawie i pielęgnacji.
Inspiracją dla twórców bonsai były i są drzewa rosnące w naturze. Patrząc na drzewo bonsai z łatwością powinniśmy wyobrazić sobie drzewo rosnące w większej skali. Ewolucja miniaturyzacji i ciągłe poszukiwania wciąż nowych wzorców spowodowały, że współczesne bonsai różni się od swych chińskich pierwowzorów. Pierwsze bonsai znane były w Chinach już około 2200 lat temu pod nazwą pen-jing . Tworzono na tacach całe pejzaże w miniaturze tzw. pun-ching, gdzie były wzgórza, na nich rosły rośliny, wokół płynęła woda, a na niej pływały statki. Te krajobrazy są tworzone do dziś i cieszą się ogromną popularnością w Państwie Środka. Inną odmianą pen-jing było pun-sai. Było to drzewo niewyszukanej formy posadzone w płaską doniczkę, czyli dzisiejsze bonsai.
    Między Japonią a Chinami zawsze istniały ścisłe więzy kulturowe. Japonia przejęła nie tylko pismo i w dużej mierze sztukę, lecz także buddyzm. Podobnie było z bonsai, które trafiło z Chin do Japonii około 800 lat temu za sprawą buddyjskich mnichów. Początkowo bonsai było dostępne dla elit. Jednak w okresie Edo (1603-1868 r.) sztuka miniaturyzacji drzew i krzewów stała się znana całemu społeczeństwu, które szukało ucieczki od trosk i ograniczeń państwa totalitarnego.
    Bonsai przywędrowało na zachód najprawdopodobniej po II wojnie światowej wraz z amerykańskimi żołnierzami i zostało tam bardzo ciepło przyjęte. Są jednak wzmianki, że pierwsze drzewko było pokazane na wystawie w Paryżu w 1878 r. i powtórnie w Londynie w 1909 r. Obecnie sztuka ta cieszy się ogromną popularnością na całym świecie i zyskuje coraz szersze grono sympatyków. Największymi ośrodkami zainteresowania bonsai oprócz Dalekiego Wschodu są: Stany Zjednoczone, Australia, Wielka Brytania i Niemcy. Także w Polsce, od kilkunastu lat sztuka ta, bardzo dynamicznie się rozwija i nasze drzewa zaczynają być rozpoznawalne na wystawach międzynarodowych, co napawa nas radością.

Cechy charakterystyczne bonsai.

Do ukształtowania bonsai potrzeba wielu lat, toteż twórca musi wykazać się nie tylko cierpliwością, ale i zdolnością przewidywania, czyli mieć wyobraźnię i widzieć drzewo za 5,10 czy 20 lat. Musi nauczyć się odpowiednio pielęgnować, a więc nawozić, podlewać. Reagować na wszelkie zmiany w wyglądzie drzewka , które przerodzi się w dzieło sztuki. Aby temu sprostać , twórca bonsai musi zapoznać się z wiedzą ogrodniczą, a także wiedzą o formowaniu bonsai.
    Drzewo powinno być posadzone w pojemniku, którego kształt , pojemność i kolor muszą harmonizować z formą drzewka, jego wiekiem i kondycją. W sztuce bonsai pojemnik odgrywa ważną rolę i wraz z drzewkiem stanowi o pięknie kompozycji. Każde bonsai odznacza się niepowtarzalnym charakterem . Mimo, że ukształtujemy kilka drzewek z tego samego gatunku, to zauważymy ich odrębne cechy.
    Charakterystyczne dla drzewek bonsai jest zaznaczenie frontu drzewka. Korzenie jeśli to możliwe powinny wyrastać promieniście i być silne. Prawidłowo uformowany pień, powinien być przy podstawie szerszy i zwężać się ku wierzchołkowi. Wszelkiego rodzaju załamania powinny być harmonijne i łagodniejsze ku górze. Niespokojne , zygzakowate wygięcia wprowadzają chaos do kompozycji. Konary i gałęzie, powinny być delikatne, jednak zwężać się od pnia, do wierzchołka gałęzi. Gałęzie wyrastając z pnia powinny   być dłuższe na bokach, a  krótsze z przodu i z tyłu. Nie powinny zasłaniać pnia z przodu od ½ do 2/3 wysokości drzewa. Najniższy konar powinien być najgrubszy i oryginalnie uformowany. Gałęzie nie powinny się krzyżować. Drzewo nie powinno wywoływać wrażenia sztuczności.

Style bonsai.

Podstawowe style bonsai wypracowano wzorując się na drzewach rosnących w naturze. Styl, czyli forma jaką nadamy drzewku zależy od cech posiadanego materiału. Należy wziąć pod uwagę cechy gatunkowe i odmianowe rośliny i sprawdzić czy pasują do danego stylu. Najlepsze tego przykłady są w naturze. Samemu wtedy będzie można określić, czy dane drzewko uformowane w danym stylu będzie efektowne. Należy też zdecydować się na taki styl, którego uformowanie wymagać będzie jak najmniej drastycznych zabiegów. Należy pamiętać o zachowaniu właściwych proporcji między wysokością, na jakiej wyrasta najniższa gałąź, a wysokością drzewka( ½ lub 2/3 literat), między średnicą nasady pnia, a wysokością drzewka, oraz wielkością drzewka ,a wielkością pojemnika. Drzewko ma sprawiać wrażenie starego, dobrze zakotwiczonego w ziemi, a pojemnik ma być dopełnieniem, nie może się rzucać się w oczy, mieć agresywne kolory, winien mieć odpowiedni kształt , nie może konkurować z rośliną. Mimo, że w ciągu wieków japończycy wypracowali wiele stylów, to nie ma między nimi sztywnych podziałów i rozgraniczeń. Mimo, że są pewne zasady, to i tak twórcy zostawiono pełną swobodę w indywidualnym formowaniu drzewka.
Na rysunkach przedstawiono podstawowe style,  ich pisownie, oraz  wymowę.

   
   

 

                                                
UPRAWA BONSAI

Miłośnicy bonsai bardzo troskliwie opiekują się swoimi roślinami. Czasem zajmują się nimi przez całe swoje życie, później ich drzewa przechodzą w ręce następnych pokoleń. Dlatego przedstawimy jak należy je pielęgnować.

Odpowiednie miejsce.
Jeśli w swojej kolekcji posiadamy drzewa odporne na mróz, to przez cały czas powinny stać na dworze. Można je wnosić do pomieszczeń na krótkotrwałe pokazy, na dwa, trzy dni. Należy zwrócić uwagę, że te drzewa rosną w małych pojemnikach i ich korzenie narażone są na zalanie, przesuszenie, większe zmiany temperatury, mogą zamarznąć lub mieć za ciepło. Dlatego tak ważne jest unikanie warunków skrajnych, ekstremalnych. Z tych powodów bonsaiści latem używają cieniówek, gdy jest zbyt gorąco, stawiają w miejsca osłonięte przed silnymi wiatrami, a zimą zabezpieczają bryłę korzeniową przed przemarznięciem. Natomiast, jeśli posiadamy drzewa ze strefy tropikalnej . Trzeba sobie wówczas poradzić z różnicami klimatycznymi jakie występują na Tajwanie lub Filipinach, skąd te drzewa pochodzą, a temperaturą ,oświetleniem i wilgotnością jakie występuje w przeciętnym mieszkaniu. Zwykły pokój zapewnia odpowiednie ciepło, ale nie światło lub wilgotność powietrza, jakich rośliny tropikalne wymagają do silnego wzrostu. W większości tropikalne i podzwrotnikowe bonsai są uprawiane na zewnątrz w rodzimym klimacie, a następnie eksportowane do krajów klimatu umiarkowanego, gdzie są dalej uprawiane w szklarniach o stałej temperaturze i wilgotności, zanim zostaną sprzedane. Wtedy stajemy przed ogromnym zadaniem utrzymania przy życiu bonsai w swoim ciemnym i suchym mieszkaniu. Dlatego musimy dołożyć wszelkich starań aby poprawić naświetlenie(zwłaszcza zimą), oraz wilgotność , zraszając ją bardzo często , lub stawiając na podstawku wypełnionym żwirem ( może być to też keramzyt) który jest zalany wodą, która parując tworzy odpowiedni mikroklimat dla naszego drzewa.

Podlewanie.

Najlepszym sposobem podlewania jest podlewanie z góry, używając do tego celu konewki lub węża z bardzo drobnym sitkiem. Najlepszą porą dnia na podlewanie roślin jest wieczór. Wtedy wilgotność utrzymuje się przez całą noc, oraz większą część dnia. Podlewamy w zależności od pory roku. Latem, czasami musimy podlewać kilkakrotnie w ciągu dnia (zwłaszcza jeśli posiadamy małe drzewko) ,a zimą wystarczy podlanie raz na tydzień dla roślin zimujących w mieszkaniu lub nie podlewa się wcale drzew zimujących na zewnątrz. Ziemia u bonsai powinna byś stale wilgotna , lecz nigdy za mokra lub za sucha . Innym sposobem podlewania jest zanurzenie donicy w misce z wodą i pozostawienie jej do momentu, aż przestaną wypływać pęcherzyki powietrza . Następnie drzewo odstawiamy a żeby nadmiar wody wyleciał przez otwory drenażowe na spodzie doniczki.

Nawożenie.
Nie zasilane drzewa będą żyły lecz nie będą się rozwijały. Do wyboru są nawozy stałe i płynne, o przyspieszonym działaniu, jak i wolno działające. Dostępność nawozów poszczególnych firm jest różna zależnie od zaopatrzenia w danej okolicy. Zanim zaczniemy nawozić musimy pamiętać ,aby dać taką dawkę nawozu aby nie spowodować przypalenia korzeni (mankament nawozów szybko działających ), oraz żeby nie przekroczyć terminów nawożenia (nawozy wolno działające). Wielkość dawki jest zawsze podana na opakowaniu producenta i powinniśmy jej przestrzegać. Roślin zimą nie nawozimy, nawet tych, które zimują w mieszkaniach , jest to okres spoczynku, a dla roślin pokojowych, jest niebezpieczne z powodu braku światła i odpowiedniej wilgotności (na podstawie obserwacji).
Rada:
Zarówno w skutek przedawkowania nawozu, jak i nawożenia suchego podłoża może dojść do tzw. spalenia korzeni. Przed zasilaniem roślin należy sprawdzić, czy ziemia jest wilgotna i jaka jest zalecana dawka.

Przesadzanie.

W zależności od wieku rośliny, jej kondycji, przesadzamy drzewa mniej więcej co 2 do 3 lat, a stare egzemplarze zależności od potrzeb ok.  5 lat. Dlaczego przesadzamy ? Po pewnym czasie korzenie wypełniają całą donicę , ziemia traci swoje właściwości, a woda nie dociera wszędzie lub zalega , powodując ich gnicie ,co w konsekwencji grozi utratą drzewka. Dlatego należy przesadzać bonsai. Wyjmujemy roślinę z donicy , następnie redukujemy bryłę korzeniową o około 1/3 , dosypujemy nowej mieszanki ,a całość podlewamy. Bonsai ustawiamy w zaciszne miejsce. Ziemia powinna byś przewiewna. Najlepsza jest akadama. Jest to rodzaj gliny w postaci granulek, specjalnie przygotowanych podczas specyficznego procesu. Jest bardzo dobra, lecz droga. Można ją zastąpić mieszanką torfu lub ziemi ogrodniczej z gruboziarnistym żwirem w stosunku 1:1. Rośliny przesadzamy na wiosnę, w momencie  rozwijania się pąków. Jest to zazwyczaj kwiecień.

Cięcie.
Dzięki właściwemu podlewaniu, nawożeniu i przesadzaniu drzewo rośnie zdrowe i silne, wówczas możemy rozpocząć doskonalenie formy. Uszczykiwanie palcami, i strzyżenie wierzchołków wzrostu powoduje wyrastanie nowych pędów, gałązki się zagęszczają  i masy ulistnienia stają się pełniejsze. Tniemy tak, aby drzewu nadać odpowiednią formę i na taką odległość jaka jest w danym momencie potrzebna.

Drutowanie.
Jest specyficznym sposobem formowania i nie szkodzi drzewu. Drutujemy po to, aby gałęzi lub pniu nadać odpowiedni kształt, a po odpowiednim czasie go ściągamy, najczęściej gdy zaczyna się wrastać . U liściaków może być to po dwóch miesiącach,  a u roślin iglastych nawet po roku. Drutowaniem szybciej skorygujemy kształt drzewka niż cięciem. Możemy używać do tego celu drutu aluminiowego, specjalnie powlekanego , lub drutu miedzianego ,przepalonego. Nie nadaje się drut stalowy gdyż rdzewieje i jest twardy .
Narzędzia i akcesoria. Większość narzędzi do bonsai nie da się zastąpić . Są one tak skonstruowane żeby przy ich użyciu drzewko jak najmniej cierpiało, a ingerencja nimi była nie widoczna. Są wykonane z dobrej stali. Na początku są potrzebne tylko niezbędne narzędzia do pielęgnacji jednej lub dwóch roślin. Jednak po pewnym czasie okaże się,  że będzie potrzeba ich więcej, dzięki czemu uzyskamy optymalny efekt. Także różnego rodzaju preparaty do zabezpieczania ran, konserwacji suchy gałęzi i pni, witaminy, są sporządzane na recepturach japońskich mistrzów , którzy dzięki wiekowej tradycji opracowali je, by drzewo nimi traktowane jak najmniej cierpiało i wyglądało zdrowo. Są nie do podrobienia.  


                                                                                             Opracował:      Darek Zając


Literatura:
Horst Stahl , Helmut Ruger, Bonsai- to może byś proste .Wydawnictwo Multico 1999  
Horst Stahl , Helmut Ruger, Bonsai z roślin pokojowych .Wydawnictwo Multico 2000
Harry Tomlinson , Bonsai, Wydawnictwo Wiedza i Życie  2001
Andrzej Płochocki , Bonsai, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne   1990

Tekst zamieszczono dzięki uprzejmości P. Darka Zająca


Data publikacji: 2010-04-29
Strony: 1

© 2007 Tracz - wszelkie prawa zastrzeżone
Tel.: 0801-000-714 | tracz@tracz.pl